Dobrocin: pałac, który wali się na naszych oczach

Na Dolnym Śląsku nie trzeba długo szukać, żeby trafić na miejsca z kilkusetletnią historią – problem w tym, że wiele z nich znika na naszych oczach. Dobrocin jest jednym z takich przykładów. Mamy tu potężny pałac, który dosłownie wali się na naszych oczach; strawione przez pożar zabytkowe schody i boazerie oraz zrujnowaną kaplicę cmentarną. A najsmutniejsze jest to, że to jeden z tych pałaców, które nie zostały zniszczone przez wojnę ani PGR, tylko przez lata współczesnych zaniedbań.

Historia wsi Dobrocin – od templariuszy po von Portatiusa

Dobrocin (koło Dzierżoniowa) jest niewielką wsią, której historia sięga co najmniej przełomu XIII i XIV wieku. Początkowo była związana z dobrami klasztornymi, a według przekazów należała nawet do templariuszy. W kolejnych stuleciach przechodziła z rąk do rąk – od rodu Hochbergów po rodzinę von Seherr–Thoss. Pod koniec XIX wieku majątek trafił do Kunona von Portatiusa, dyplomaty i cesarskiego radcy, który nie tylko scalił rozległe dobra, ale przede wszystkim nadał miejscu reprezentacyjny charakter, przekształcając je w pełnoprawną siedzibę rodową.

Pałac w Dobrocinie – neogotycka rezydencja z końca XIX wieku

Sam pałac to przykład neogotyckiej rezydencji przebudowanej w latach 1898–1899 na planie podkowy z otwartym dziedzińcem. Trzykondygnacyjna bryła z wieżami, krenelażem i detalami w formie maswerków wyróżnia się na tle innych dolnośląskich rezydencji. Całość otacza park z końca XIX wieku o powierzchni blisko 8 hektarów, z trzema stawami – w tym jednym z wyspą – oraz zabudowaniami folwarcznymi. W pałacu zachowały się fragmenty dawnego wyposażenia: sztukaterie, stolarka, kominek. Po 1945 roku obiekt został upaństwowiony i pełnił funkcje użytkowe – mieściły się tu m.in. biura, mieszkania, przedszkole i sklep. Dziś, jak głosi podrdzewiała tabliczka, należy do Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (dawna Agencja Nieruchomości Rolnych) i mniej więcej od 2010 roku pozostaje nieużytkowany, stopniowo popadając w ruinę.

Powolna degradacja zabytkowego pałacu

Odwiedziłam pałac dwukrotnie na przestrzeni niemal 10 lat. Z zewnątrz niewiele się zmieniło, jednak wnętrze pałacu podlega coraz większym dewastacjom. Kulminacją był pożar z 11 maja 2015 roku – ogień pojawił się wcześnie rano i objął przede wszystkim część strychową budynku, szybko rozprzestrzeniając się na pozostałe kondygnacje. Zniszczenia objęły nie tylko dach, ale też wnętrza: parter, pierwsze piętro i klatkę schodową. Przyczyn pożaru nie udało się ustalić. Pewne jest jedno – po 2015 roku pałac wszedł w fazę przyspieszonej ruiny i od tego momentu jego degradacja tylko postępuje.

Zrujnowana kaplica z napisem „Dein Reich komme”

Integralną częścią założenia jest także zapomniany cmentarz rodowy z kaplicą, usytuowany na wzgórzu niedaleko pałacu. Wzniesiona pod koniec XIX wieku budowla była obiektem o rozmiarach raczej kościoła niż niewielkiej kaplicy. Dziś pozostały po niej jedynie fragmenty murów i charakterystyczny portal z napisem „Dein Reich komme” („Przyjdź królestwo Twoje”). Jeszcze w latach 70. XX wieku kaplica była jednolitą, zadaszoną bryłą, jednak pożar i następujące po nim dewastacje doprowadziły świątynię do całkowitej ruiny. 

To miejsce, które – podobnie jak sam pałac – najlepiej pokazuje skalę zaniedbania, ale też potencjał, jaki wciąż kryje się w tej części Dolnego Śląska. Choć zachwycam się tymi malowniczymi ruinami, to jak bumerang wraca pytanie – czy naprawdę ich los musi zawsze wyglądać tak samo tragicznie?

Podoba Ci się moja twórczość? 
Będzie mi miło, jak postawisz mi wirtualną kawę, która doda mi energii do działania :-)

Z tej mąki chleba już nie będzie – opuszczony młyn w Śmiałowicach

Przez kilka stuleci w Śmiałowicach (woj. dolnośląskie) rytm życia wyznaczał dźwięk pracującego młyna. Dziś to miejsce stoi puste, choć jeszcze niedawno należało do jednych z najlepiej wyposażonych zakładów młynarskich w regionie. Jego działalność zakończyła się nagle. W ciągu zaledwie kilku miesięcy zaprzestano produkcji, maszyny (często jeszcze niemieckie) w pośpiechu zdemontowano i wywieziono na złom lub sprzedano, zostawiając opustoszałe budynki z drewnianymi podłogami i ozdobną klatką schodową. Młyn skonał – niemal symbolicznie, pod płaskorzeźbą ukrzyżowania na elewacji.

Śmiałowice – historia wsi o średniowiecznych korzeniach

Śmiałowice to wieś o średniowiecznym rodowodzie, której historia zaczyna się co najmniej w XIV wieku, choć już wcześniej była atrakcyjnym dobrem rycerskim. Nazwa wywodzi się najpewniej od nazwiska pierwszych właścicieli, wzmiankowanych w dokumentach z 1336 roku. W kolejnych stuleciach miejscowość wielokrotnie zmieniała właścicieli – od rodów rycerskich, przez rodzinę Seidlitzów, aż po jezuitów, którzy przejęli dobra w 1652 roku po zniszczeniach wojny trzydziestoletniej i odegrali kluczową rolę w odbudowie wsi. To oni przywrócili funkcjonowanie lokalnej infrastruktury gospodarczej, w tym młyna, który przez wieki pozostawał jednym z najważniejszych elementów majątku.

Pałac w Śmiałowicach – od jezuitów po mieszkania

Pierwszy raz do Śmiałowic dotarłam niemal 10 lat temu, aby sfotografować pałac. Początkiem rezydencji była obronna wieża rycerska, rozbudowywana od 1266 roku, która z czasem stała się zalążkiem późniejszego dworu i folwarku. W XVII wieku jezuici nadali rezydencji barokowy charakter i przekształcili ją w dom wypoczynkowy oraz miejsce edukacji. Kolejne przebudowy, zniszczenia wojenne i zmiany funkcji sprawiły, że pałac stopniowo ewoluował – od średniowiecznej wieży po rozbudowaną rezydencję z dziedzińcem i zapleczem gospodarczym. Ostatnimi przedwojennymi właścicielami byli von Salischowie, a po 1945 roku budynek pełnił różne funkcje – od siedziby urzędów, przez szkołę, po mieszkania, które znajdują się tutaj do dziś. 

Młyn w Śmiałowicach – rozwój przemysłu na dolnośląskiej wsi

Sam młyn w Śmiałowicach powstał już w XIV wieku z inicjatywy rodu von Nassau i od początku był związany z rzeką Bystrzycą, której wody napędzały koło podsiębierne. Dzięki systemowi młynówki i prostym przekładniom energia wody była wykorzystywana do napędzania kamieni młyńskich. Obiekt wielokrotnie odbudowywano i modernizowano – po zniszczeniach wojny trzydziestoletniej, po licznych powodziach (m.in. w 1681 i 1712 roku), a także w XIX i XX wieku. Kluczowy moment rozwoju nastąpił na początku XX wieku, gdy młyn został rozbudowany i wyposażony w nowoczesne urządzenia, w tym mlewniki walcowe firmy SECK. Powstał wtedy zwarty kompleks zabudowań w układzie litery „U” z brukowanym dziedzińcem, a jego zdolność produkcyjna sięgała 68 ton na dobę. W latach 30. i 40. XX wieku dobudowano m.in. elewator zbożowy o pojemności 800 ton. 

Architektura młyna – unikalny zabytek techniki

Do dziś największy podziw wzbudza spiralna klatka schodowa usytuowana w owalnej wieży z latarnią. Na uwagę zasługuje także detal architektoniczny młyna – umieszczona w fasadzie magazynu frontowego prostokątna płaskorzeźba przedstawiająca scenę Ukrzyżowania, z postaciami Chrystusa, Matki Boskiej i Marii Magdaleny, która wyróżnia się na tle czysto użytkowej zabudowy przemysłowej i stanowi rzadki przykład połączenia funkcji gospodarczej z symboliką religijną.

Opuszczony młyn w Śmiałowicach – co się wydarzyło?

Po 1945 roku młyn funkcjonował w strukturach państwowych zakładów zbożowych, a jeszcze na początku XXI wieku przeszedł modernizację i częściową przebudowę na młyn pneumatyczny. Mimo to jego historia kończy się gwałtownie – bankructwo w 2009 roku doprowadziło do likwidacji zakładu, a wraz z nim do zniszczenia unikatowego wyposażenia technicznego. Część maszyn wywieziono na złom, inne sprzedano, a niektóre budynki rozebrano. W efekcie z jednego z najciekawszych przykładów architektury i techniki młynarskiej na Dolnym Śląsku pozostał opuszczony zespół zabudowań – świadectwo kilkuset lat ciągłości produkcji, która zakończyła się w ciągu zaledwie kilku miesięcy.

Jeśli chcecie zobaczyć młyn z podobnego okresu, ale z zachowanym pełnym ciągiem produkcyjnym i oryginalnym wyposażeniem, koniecznie odwiedźcie Młyn Hilberta w Dzierżoniowie.

Podoba Ci się moja twórczość? 
Będzie mi miło, jak postawisz mi wirtualną kawę, która doda mi energii do działania :-)

Więcej zdjęć młyna w Śmiałowicach: