Reszel – średniowieczne miasto biskupów warmińskich
Reszel należy do najlepiej zachowanych historycznych miast Warmii. Położony nad rzeką Sajną, między Kętrzynem a Świętą Lipką, zachował średniowieczny układ urbanistyczny oraz imponujący zespół zabytków. Już w XIII wieku Krzyżacy wznieśli tutaj pierwszą strażnicę, a w 1337 roku Reszel otrzymał prawa miejskie. W średniowieczu powstały tu mury obronne, kościoły, mosty i siedziba administracji biskupiej.
Zamek w Reszlu – warownia na granicy Warmii
Zamek biskupów warmińskich powstał na wysokim wzgórzu nad doliną Sajny i był elementem systemu obronnego Warmii. Budowę murowanej warowni rozpoczęto w 1350 roku z inicjatywy biskupa Jana I z Miśni. Prace trwały ponad pół wieku i zakończyły się około 1401 roku za czasów biskupa Henryka III Sorboma. Zamek wzniesiono na planie zbliżonym do kwadratu o wymiarach około 45x48 metrów. Wykorzystano naturalne walory terenu – strome skarpy i wąwóz rzeki Sajny stanowiły dodatkową ochronę. Mury wykonano głównie z cegły, natomiast fundamenty i piwnice z kamienia polnego. Zamek był sprzężony z miejskimi fortyfikacjami, tworząc jeden z najważniejszych punktów obronnych południowo-wschodniej Warmii. Choć wielokrotnie znajdował się na trasie konfliktów polsko-krzyżackich, uniknął całkowitego zniszczenia.
Wojny, przebudowy i utrata znaczenia militarnego
Po pokoju toruńskim z 1466 roku Warmia znalazła się pod zwierzchnictwem Królestwa Polskiego. Na początku XVI wieku, z inicjatywy biskupa Łukasza Watzenrodego, rozpoczęto modernizację fortyfikacji zamkowych. Nowe umocnienia były już przystosowane do użycia broni palnej (potężna cylindryczna wieża w narożniku północno-zachodnim otrzymała specjalne otwory strzelnicze). W tym okresie częstym gościem zamku był Mikołaj Kopernik. Astronom był siostrzeńcem biskupa Watzenrodego, pełnił funkcję jego sekretarza i lekarza, a obowiązki administracyjne wielokrotnie sprowadzały go do różnych zamków warmińskich. Pod koniec XVI wieku kardynał Andrzej Batory przeprowadził gruntowną przebudowę obiektu. Warownia stopniowo traciła znaczenie militarne i zaczęła pełnić funkcję reprezentacyjnej rezydencji biskupiej oraz myśliwskiej.
Gdy zamek stał się więzieniem
Po I rozbiorze Polski w 1772 roku Reszel znalazł się pod panowaniem pruskim. Władze pruskie przejęły zamek i przeznaczyły go na więzienie oraz magazyny. Początek XIX wieku przyniósł katastrofę. W latach 1806-1807 miasto nawiedziły dwa wielkie pożary, które poważnie uszkodziły zamek. Spłonęła między innymi główna wieża, a znaczna część średniowiecznej zabudowy została zniszczona. W czasie odbudowy dokonano wielu zmian. Rozebrano krużganki, przekształcono część wnętrz, a południowe skrzydło zaadaptowano na zbór ewangelicki. W efekcie zamek utracił część swojego pierwotnego średniowiecznego charakteru.
Barbara Zdunk i legenda ostatniej czarownicy Europy
Z Reszlem związana jest jedna z najbardziej znanych historii Warmii. Po pożarze miasta i zamku o podpalenie oskarżono Barbarę Zdunk. Proces trwał kilka lat, a kobieta została skazana na śmierć. 21 sierpnia 1811 roku wykonano wyrok. Barbara Zdunk została najpierw uduszona, a następnie jej ciało spalono. To wydarzenie dało początek popularnej legendzie o „ostatniej czarownicy Europy". W rzeczywistości kobieta została skazana przede wszystkim za podpalenie, a nie za praktykowanie czarów. Co więcej, jeszcze później w XIX wieku zdarzały się oskarżenia o czary, m.in. głośna sprawa Krystyny Ceynowej z Półwyspu Helskiego w 1836 roku.
Zamek w Reszlu dzisiaj
Choć współczesny wygląd zamku różni się od średniowiecznego pierwowzoru, obiekt nadal robi ogromne wrażenie. Zachowały się mury obwodowe, wieża bramna, monumentalna wieża narożna oraz znaczna część historycznej zabudowy. Po II wojnie światowej przeprowadzono badania archeologiczne i wieloletnie prace konserwatorskie. Szczególnie ważny był remont z lat 1976-1985, który uratował zabytek przed dalszą degradacją. Obecnie w zamku działa oddział Muzeum Warmii i Mazur. W dawnych wnętrzach funkcjonują także hotel, restauracja oraz galeria sztuki. Niestety nie trzeba być architektem czy historykiem sztuki, aby zobaczyć, że dostępnym do zwiedzania wnętrzom przydałaby się renowacja albo chociaż pozbycie się z wieży licznych gołębi i ich odchodów.
Ciekawostki o zamku w Reszlu
Na koniec garść ciekawostek o zabytku. Mało kto wie, że pod koniec XVIII wieku proboszczem w Reszlu był Marcin Krasicki, brat słynnego biskupa warmińskiego i poety Ignacego Krasickiego. Rodzina Krasickich regularnie spotykała się w mieście, a sam Ignacy Krasicki bywał na zamku podczas swoich podróży po Warmii. Interesującym elementem krajobrazu Reszla są również gotyckie mosty nad Sajną. W połączeniu z zamkiem, kościołem św. Piotra i Pawła oraz zachowanymi fragmentami murów miejskich tworzą jeden z najbardziej malowniczych średniowiecznych zespołów miejskich w północnej Polsce.
Jak Wam się podoba zamek Reszel? Czy udało mi się Was przekonać do odwiedzenia go?
Podoba Ci się moja twórczość?
Będzie mi miło, jak postawisz mi wirtualną kawę, która pomoże mi finansować kolejne wyprawy :-)
Jak dojechać do zamku w Rynie?
Zwiedzanie zamku Reszel, cennik i godziny otwarcia:
